Sokrates'in Yalnızlığı

Sokrates bir filozof olarak yaşamı boyunca sesini duyurmuş, tartışmış ve bilgilerini öğrencilerine aktararak birçok filozof yetiştirmiştir. Onun hakkında çok fazla kaynak olmasa da Platon'un yazdığı Sokrates'in Savunması kitabından ve Platon'un ağzından biliyoruz. Çevresine insanlar toplamış ve fikirlerini söylemekten çekinmemiştir. Ölürken bile bunun ne kadar anlamlı bir görev olduğunun farkındadır. Çevresinde onu sevenler ne kadar da “vazgeç, bundan geri adım at” dese de, yapmamıştır. Hakkında hâlâ söz edilen konuşmasını mahkemede yapıp ölmüştür. Kötülüğün ve haksızlığın karşısında ölerek durmuştur. Onu suçlayan bu mahkemeden “yavaş koştuğunu” kabul ederek kötülüğün bu kadar çabuk yayılabileceğini söylerken aslında ölümü çoktan tatmaktadır. Çünkü ölüm onun için korkulacak bir şey değildir. Bilmediğimiz değil, bildiğimiz şeyden korkmalıyız. Ölümü bilmediğimiz için ondan korkmamıza gerek yoktur, der. Gençlerin ahlakını bozmak ve Tanrı’ya inanmadığı yönünde suçlamalarına karşılık, felsefesini bozmadan sert bir şekilde durmuştur. Bu duruş ve savunma bize neyi gösteriyor?  

Bu aslında sadece bir adamın idamı değildir. Bir özgürlük göstergesidir. 

Bize fikirlerin ve felsefenin ölmeyeceğini gösterir. Bunun sebebi ise duruşunu göstererek ölene kadar kendini savunan Sokrates'tir. Bu uğurda kendini feda etmenin bile ilerde nasıl büyük zincirlemelere yol açacağını resmeder. Eğer tam tersini yapsaydı, yaşamak ona huzursuzluğu getirecekti. Ölerek aynı zamanda kötülerin de ne kadar ileri gidebileceğini anlatmak ister. Gösterdiği kararlılık ve mahkemenin karşısında duruşu ilham niteliğinde bir semboldür. Bize doğrudan ne kadar bulunmaz bir nimet olduğunu ve bildiğimiz gerçeklere sıkı sıkı sarılmamız gerektiğini söyler. İnsanın en büyük özgürlüğü budur.  

Bu doğrular bizim tecrübe ettiğimiz veya deneyimlediğimiz şeyler olabilir. Manevi veya maddi doğrularımız olabilir. Herkesin kendi gerçeği veya gözle görülür gerçekleri olabilir. Felsefe bu yüzden çok değerlidir. Bizi sorgulatır ve düşünmemizi sağlar. Argümanlar oluşturur ve tartıştırır. Sadece birilerinin doğrularını kabul etmeyiz. O doğruyu sorgularız. Bize kendi felsefesini anlatan ve kendini koca Atina Mahkemesi’nde savunan Sokrates, bu hükmü veren mahkemeyi de sorgulamamızı söyler.  

Peki, mahkeme sorgulanacak konumda mı? Neden buna ihtiyaç duyarız? 

Sokrates'in savunmasından ve idamından sonra başka filozoflar çıktı mı? Evet. Kendi fikrini hür bir ortamda savunan birçok düşünür günümüze kadar gelmiştir. Kimse Sokrates’in ölümüyle geri çekilmemiştir. Düşüncelerinden ve duruşundan geri durmamışlardır. İnanç, din ve ahlak her zaman düşünülmüş, eleştirilmiş ve sorgulanmıştır. Felsefe, mizah, hiciv; insanı ve insanı ilgilendiren her alanda vardır. Toplumda yaşanan sorunlar, her dönemin ana konusudur. Kötülerin cezasız kaldığı, mahkemelere güvenin azaldığı, dinin sömürüldüğü, bilgisizliğin vücut bulduğu durumlar yaşanabiliyor. Buna ses çıkaran, topluma sanatla aktaran, mizah unsuru haline getiren, doğruyu göstermek için hayatını adayan insanlar var. Bu insanların ya ölümle ya da hapsedilerek cezalandırıldığını bazı dönemlerde ve durumlarda görebiliriz. Önemli olan bir diğer nokta toplumun bunu nasıl algıladığı ve hangi yönünden gördüğüdür. İletişimde alıcıya gönderilen ileti farklı yorumlanarak geri dönebilir. İleti alıcıya giderken arada gürültü dediğimiz bir faktör vardı. Bu gürültüyü günümüzde düşündüğümüzde, medyada enformasyonun (yani bilgi kırıntısının) çerçevelenme biçimini örnek verebiliriz. Bir durum veya olay hakkında yapılan haberlerde, yorumlarda ve olayın tamamını değil de herhangi bir kesitini gördüğünde, asıl doğru olanın aksine farklı bir gerçekliği yansıtabilir. Sokrates’in düşüncelerine karşılık “Tanrı’yı yok sayıyor, dinsiz” diyen mahkeme, halkın gözünde nasıl görülmektedir? Bunu Sokrates’in öğrencileriyle veya onunla sohbet edenlerle karşılaştıralım. Öğrenciler bu olaya nasıl bakıyordu? Etrafta Sokrates’i sevmeyenler onun hakkında atıp tutarken neyi amaçlıyorlardı? Veya mahkeme Sokrates’in ölümüne sebep olduklarında neyi kanıtlamış olacaklardı? Bu şekilde sorabileceğimiz çok fazla soru var. Bunlar üzerine iyice düşünmek gerekir. Çünkü bunları, Sokrates’in üzerinde yıllar geçse de hâlâ konuşuyor olacağız. Bu durumda değişenler unvanlar ve isimler olacak.